Adı Agapi’ydi; Yunancada “sevgi” anlamına gelen bir isim.

20. yüzyılın başlarında Pontos’un Kotyora kentinde, bugünkü Ordu’da yaşayan 13 yaşındaki Agapi’nin hayatı, 1921 dolaylarında ailesiyle birlikte sürgün edilmesiyle değişti. Annesi ve erkek kardeşiyle birlikte evinden çıkarılan Agapi, yüzlerce insanla beraber Anadolu’nun içlerine doğru gerçekleştirilen bir ölüm yürüyüşüne sevk edildi.

Kış koşullarında yaklaşık kırk gün süren yolculukta sürgün edilenler açlık, susuzluk, soğuk ve ağır doğa koşullarıyla karşı karşıya kaldılar.

Agapi’nin hikâyesi unutulmadı. Aile içinde kuşaktan kuşağa aktarıldı ve yaklaşık bir asır sonra Julia Speropoulos’un hazırladığı el yapımı bir animasyon filmine dönüştü.

Bir Pontos kahvesinde başlayan yolculuk

Miami’de doğup büyüyen Yunan-Amerikalı yönetmen Julia Speropoulos’un Pontos’la ailevi bir bağı bulunmuyor. Pontos tarihine ilgisi, yaşadığı Atina’nın Kallithea semtinde ikinci ve üçüncü kuşak mübadil ve göçmen ailelerin insanlarıyla tanışmasıyla başladı.

Pontoslu ailelerin geçmişlerini, kaybettikleri yakınlarını ve kendilerinden önceki kuşakların yaşadıklarını anlatmaya başlamaları, Speropoulos’u bu tanıklıkları kaydetmeye yöneltti.

Bu çalışmalar sonunda 84 dakikalık yaratıcı belgesel 2 Miles From Home ortaya çıktı. Filmde hayatta kalanların ve ikinci kuşaktan Pontosluların tanıklıkları yer aldı.

Bu görüşmelerden biri ise daha sonra Agapi filminin doğmasına yol açtı. Kamera karşısına geçen bir adam, ailesinde hayatını kaybeden insanlardan söz ederken gözyaşları içinde teyzesi Agapi’nin hikâyesini anlattı.

Agapi kurmaca bir karakter değildi. 13 yaşında yaşamış gerçek bir çocuktu.

Gerçek bir hikâyeden animasyona

Speropoulos, Agapi’nin yaşadıklarından o kadar etkilendi ki onun adını ve hikâyesini ayrı bir filmle yaşatmak istedi.

Ancak Agapi bir belgesel değil. Film, gerçek kişilerden ve tarihsel olaylardan hareket eden bir kurmaca animasyon. Sinemasal anlatının gerektirdiği bazı karakterler ve olaylar birleştirilmiş veya dramatize edilmiş durumda.

Bu nedenle film tarihsel bir belgenin yerine geçmeyi amaçlamıyor. Yönetmen, tarihsel gerçekliği bir çocuğun korkuları, kayıpları ve dünyayı algılama biçimi üzerinden seyirciye ulaştırmayı tercih ediyor.

Animasyon tekniği, bir yandan 1920’lerin Kotyora’sını ve Pontos coğrafyasını yeniden kurmaya, diğer yandan Agapi’nin iç dünyasına girmeye imkân sağladı.

Tarihsel araştırmada Pontos Gerçeği

Filmin kurmaca yapısına rağmen Speropoulos’un çalışmasının arkasında uzun bir tarihsel araştırma bulunuyor.

2 Miles From Home için yaklaşık on ay boyunca eski gazeteleri, tarihsel belgeleri, bibliyografyayı ve Patrikhane arşiv malzemelerini inceleyen Speropoulos, tarihçi ve yazar Vlasis Agtzidis’in görüşlerinden de yararlandı.

Speropoulos’un her iki filmi için kendisini en fazla etkileyen kaynaklardan biri Tamer Çilingir’in Pontos Gerçeği adlı kitabı oldu.

Özellikle Agapi hazırlanırken sürgünler, ölüm yürüyüşlerinin gerçekleştirildiği bölgeler ve tarihler ile dönemin fotoğraf ve arşiv malzemeleri ayrıntılı biçimde incelendi.

Araştırma yalnızca tarihsel olaylarla da sınırlı kalmadı. Pontos’un bitki örtüsü, ormanları, hayvanları ve doğal çevresi de araştırıldı. Böylece filmdeki coğrafyanın yalnızca dekor olması değil, Agapi’nin kaybettiği dünyanın bir parçası olarak yeniden kurulması amaçlandı.

10 bin çizgi, üç buçuk yıllık çalışma

Agapi yaklaşık on dakikalık bir film. Ancak bu on dakikanın hazırlanması yaklaşık üç buçuk yıl sürdü.

Yapım süreci 2021 civarında başladı ve film Mart 2025’te tamamlandı. Herhangi bir dış finansman olmadan gerçekleştirilen projede Speropoulos filmin tek animatörüydü.

Film için yaklaşık 10.000 çizim elle hazırlandı ve daha sonra dijital ortamda işlendi.

Bu yoğun çalışmanın ardından Agapi uluslararası festivallerde gösterilmeye ve çeşitli ödüller almaya başladı. Film Londra, Atina, Buenos Aires ve Palm Springs’in de aralarında bulunduğu çeşitli festivallerde ödül ve özel takdirlere değer görüldü; Bengaluru International Short Film Festival programına da seçildi.

New York’taki gösterimler ise filmin başka bir yönünü ortaya çıkardı: Seyircilerin bir bölümünün Pontos Rumlarının yaşadıkları hakkında daha önce hiçbir bilgiye sahip olmadığı görüldü.

Speropoulos açısından filmin temel amacı da burada yatıyor: Bir çocuğun hikâyesinden hareketle, dünyanın farklı yerlerindeki insanların Pontos’un tarihini merak etmelerini sağlamak.

Agapi artık daha geniş bir izleyiciyle buluşuyor

Agapi bugün COSMOTE TV aracılığıyla Yunanistan ve Kıbrıs’taki izleyicilere ulaşırken, 2 Miles From Home da aynı platformda gösteriliyor.

Speropoulos iki filmin birbirini tamamladığını düşünüyor.

2 Miles From Home, Pontos Rumlarının yaşadıklarına tarihsel araştırma ve tanıklıklar üzerinden yaklaşıyor. Agapi ise aynı tarihsel dönemi 13 yaşındaki bir çocuğun dünyası ve sinemanın kurmaca olanakları aracılığıyla anlatıyor.

Agapi’nin bir aile hafızası içinde saklanan adı, böylece yaklaşık yüz yıl sonra 10 bin çizgiyle yeniden hayat buluyor.

Ve 1921’de Kotyora’dan başlayan o yürüyüşün hikâyesi, bugün dünyanın farklı ülkelerindeki seyircilere ulaşmaya devam ediyor.

Kaynak: Pontos News’te 23 Eylül 2026 tarihinde Georgia Vorylla imzasıyla yayımlanan Julia Speropoulos röportaj-haberi esas alınarak PontosGercek.com için Türkçeleştirilmiş ve yeniden düzenlenmiştir. Orijinal haberi görüntüle.

PontosGercek.com