Pontos Dağları Kimin?

Giresun’dan Rize’ye maden ruhsatları genişlerken köylüler sularını, ormanlarını ve yaşam alanlarını savunuyor

Gizem Yılmaz

Pontos’un dağlarına uzaktan bakıldığında görülen şey ormandır, yayladır, deredir. Orada yaşayanlar içinse bir su kaynağı, bir fındık bahçesi, hayvanların otladığı mera, kuşaklar boyunca kullanılmış bir patika, bir köyün geleceğidir. Madencilik haritalarında aynı coğrafyanın başka bir adı vardır: ruhsat sahası.

Bugün Giresun/Kerasous’tan Trabzon/Trapezous’a, Ordu’dan Rize/Rhizaion’a uzanan coğrafyada tartışma tam da bu iki bakış arasında büyüyor. Devletin maden arama ve işletme süreçleriyle şirketlere açtığı alanlar, oralarda yaşayan insanların geçim kaynakları ve çevre kaygılarıyla karşı karşıya geliyor. Tek bir madenin değil, birbirine eklenen çok sayıda ruhsatın, sondaj girişiminin ve yargı dosyasının hikâyesi bu.

Bu tabloyu yalnızca şirketlerin kâr hırsıyla açıklamak eksik kalır. Ruhsat sahalarını ihaleye çıkaran, arama faaliyetlerinin önünü açan ve çevresel değerlendirme mekanizmalarını yöneten kamu kurumlarıdır. Devlet ve ilgili bakanlıklar, köylerin yaşam hakkını savunmak yerine şirketlere yeni alanlar açtıkları ölçüde bu yağmanın siyasal ve idari ortağıdır. Pontos’un dağlarında yaşanan çatışmanın merkezinde yalnız şirketlerin çıkarı değil, bu çıkara öncelik veren bir yönetim anlayışı bulunuyor.

Giresun: Bir dereye kesilen ceza, bir vadiye yayılan sorular

Giresun/Kerasous’un Doğankent ilçesine bağlı Çatalağaç köyündeki bakır, kurşun ve çinko madeni, bu düzenin somut örneklerinden biri. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 4 Mayıs 2026’da Alagöz Madencilik’e ait tesisten Çatalağaç Deresi’ne atık su bırakıldığını açıkladı. Şirket aynı ihlal nedeniyle daha önce iki kez cezalandırılmıştı. Tekrarlanan ihlal için 2 milyon 517 bin lira ceza kesildi ve kirliliğe neden olan yeraltı galerisindeki üretim önlemler alınıncaya kadar durduruldu (dipnot 1). Basında şirketin sahibi olarak AK Parti Iğdır Milletvekili Cantürk Alagöz gösteriliyor (dipnot 15). Madencilikle siyasal iktidar arasındaki ilişkiyi tartışırken bu mülkiyet bilgisi görmezden gelinemez.

Çatalağaç’ta kirlilik artık yalnızca bir çevre örgütünün uyarısı değil, devletin kendi denetiminde saptanmış bir olgudur. Giresun Çevre ve Doğa Derneği, işletmeye en az yedi ayrı idari yaptırım uygulandığını bildiriyor (dipnot 16). Bakanlığın aynı ihlale ilişkin önceki iki cezadan söz etmesi, derneğin bütün yaptırımları kapsayan açıklamasıyla aynı sayım değildir. Asıl soru şu: Cezalar kesilirken dereyi, suyu ve köylülerin yaşamını kim korudu? Harşit Vadisi Platformu’nun 13 Kasım açıklaması da Harşit Çayı’ndaki kirliliği ve halkın tepkisini yeniden gündeme taşıdı (dipnot 2).

Üstelik mesele mevcut faaliyetlerle sınırlı değil. BirGün’ün haberine göre Alagöz Madencilik’in kapasite artışı projesine ÇED Olumlu kararı verildi. Projede yeraltı ocağındaki yıllık üretimin 45 bin tondan 912 bin tona çıkarılması ve 158.550 ağacın kesilmesi öngörülüyor (dipnot 17). Bir derenin kirletilmesinin ardından bu ölçekte bir büyüme planının gündeme gelmesi, kamu yönetiminin önceliklerini açıkça tartışmaya açıyor.

Görele/Koralla’nın Karlıbel ve Tirebolu/Tripolis’in Sekü köylerinde ise madencilik girişimleri ile köylülerin hukuk ve yaşam mücadelesi karşı karşıya geldi. 24 Şubat 2026’da ÇED Olumlu kararının yürütmesi durduruldu; 7 Nisan’da aynı kararın iptal edildiği dava avukatı tarafından açıklandı (dipnotlar 3, 15 ve 18). Köylüler, mahkeme süreci devam ederken kendi topraklarında iş makineleriyle karşılaştı.

4–5 Nisan’da iş makinelerinin bölgeye getirilmesine karşı köylüler yolu tuttu. 7 Nisan’da jandarma eşliğinde sahaya giriş girişimleri haberleştirildi (dipnotlar 15 ve 20). Köylüler ve avukat Sevda Karataş Şahin, bu girişimlerin yargı kararına aykırı olduğunu savundu. Bir yanda mahkeme kararları, öte yanda iş makineleri ve jandarma: Devletin bu çatışmada hangi gücüyle, kimin yanında bulunduğu sorusu tam da burada beliriyor.

Karlıbel–Sekü dosyasındaki çelişki bununla da bitmiyor. Giresun İdare Mahkemesi, 17 Eylül 2026 tarihli kararında (E.2026/316, K.2026/800), il müdürlüğünün 6 Nisan tarihli sondaj işlemine karşı açılan davayı reddetti; daha önceki bazı ÇED kapsam dışı işlemlerine yönelen talepler ise süre aşımından reddedildi (dipnot 4). Giresun İl Müdürlüğünün 19 Kasım 2025 tarihli resmî duyurusu, Karlıbel–Sekü projesinin ruhsatını 202401273 (ER:1149202) olarak kaydediyor (dipnot 21). Eylül kararında geçen numara da budur. Aynı ruhsat sahasında bir ÇED Olumlu kararının iptali ile belirli sondaj işlemlerine ilişkin başka idari dayanakların geçerliliği yan yana duruyor. Bu tablo, madencilik faaliyetlerine açılan hukuki yolların köylüler açısından nasıl karmaşık bir mücadele alanı yarattığını gösteriyor.

Giresun’un Batlama Vadisi’nde ise 14 köyü kapsayan bir arama sahası gündemde. Yerel basının aktardığına göre MAPEG ihalesini Çalık Holding bünyesindeki Lidya Madencilik kazandı (dipnot 5). Akköy’den Yaykınlık’a uzanan köylerde mesele henüz yalnızca bir kazı alanı değil; gelecekte ne yapılacağına, suya ve toprağa ilişkin belirsizlik.

Ordu: Köylüler mahkeme kapısında

Ordu/Kotyora’nın Ulubey ilçesinde IV. Grup maden arama ruhsatı ihalesinin iptali için açılan davanın 5 Kasım 2026’da Ankara 19. İdare Mahkemesi’nde görüldüğü, Ulubey Doğa ve Canlıları Koruma Derneği’nin açıklamasını aktaran yerel basında yer aldı (dipnot 6). Dernek, köy muhtarları ve yurttaşlar su havzalarını, tarım arazilerini, ormanları ve canlı yaşamını savunuyor. Bu mücadele, köylerin geleceğinin masa başında hazırlanmış ruhsat haritalarına sığmadığını ortaya koyuyor.

Burada önemli olan yalnızca mahkemenin vereceği sonuç değildir. Köylerin kaderini belirleyebilecek bir ruhsat kararının ne zaman, hangi bilgiyle ve kimlerin katılımıyla alındığı da tartışılmalıdır. Yerel halkın söz hakkı, faaliyetin başlamasından sonra verilen bir itiraz hakkına indirgenebilir mi?

Trabzon: Yaylanın üstündeki ruhsat

Trabzon’un Araklı ilçesinde Karadere Vadisi ve Erikli Yaylası çevresindeki maden arama girişimleri de uzun süredir tepki topluyor. Mera alanlarındaki sondaj ve yol açma izinleri 2024’te yargıya taşındı (dipnot 19). Sayer Enerji’nin Erikli Yaylası projesi için ÇED sürecinin olumsuz sonuçlandığı ise Kasım 2025’te yerel basına yansıdı (dipnot 7). Köylülerin itirazları, yaylaların yalnızca yeraltı kaynaklarına göre değerlendirilemeyeceğini hatırlatıyor.

Sürmene Belediye Başkanı Hüseyin Azizoğlu, Nisan 2026’da bazı maden arama ruhsatlarının yaklaşık on yıl önce alındığını ve 2026’nın üçüncü çeyreğinde sürelerinin dolmasının beklendiğini açıkladı. Belediye yönetiminin dahi bütün ruhsat bilgilerine sahip olmaması dikkat çekiciydi (dipnot 8). Bir vadinin geleceği yalnız tek bir sondaj noktasına bakılarak anlaşılamaz: Yol, hafriyat, atık ve su havzaları birlikte değerlendirilmelidir.

Rize: 1.198 hektar ne demek?

Rize’nin Ardeşen ilçesinde Tunca ve Eskiarmutluk köylerini çevreleyen, tamamı ormanlık 1.198,35 hektarlık IV. Grup maden arama sahasının Cengiz Holding iştiraki Eti Bakır’a ihale edildiği Eylül 2026’da duyuruldu (dipnotlar 9–10). BirGün, ihalenin 7 Eylül’de 18 milyon 100 bin lira bedelle sonuçlandığını yazdı. Durak Dere ve çevresindeki yerleşimler, haritada bir ruhsat alanı olarak işaretlenen bu coğrafyanın gerçek sahiplerinin gündelik yaşamının parçasıdır.

Henüz arama aşamasında olan bir ruhsat bile köyün geleceğini değiştiren siyasi bir karardır. Dağ, dere, orman ve tarım alanları şirketlerin yatırım planlarına göre tasarlanırken o coğrafyada yaşayan insanların iradesi çoğu zaman itiraz sürecine sıkıştırılıyor. Köylülerin söz hakkı, kendilerine sunulan bir karara sonradan itiraz etmekten ibaret olamaz.

Toprağın altındaki cevher, toprağın üstündeki hafıza

Pontos’un dağlarında tehdit altında olan yalnız orman, su ve tarım değildir. Eski maden galerileri, taş yollar, köprüler, mezarlıklar, kilise ve manastır kalıntıları, terk edilmiş yerleşimler de aynı tarihsel peyzajın parçalarıdır. Bu alanlar kaybedildiğinde yalnız bir yapı değil, o coğrafyanın çok katmanlı geçmişini okuyabilme imkânı da kaybolur.

Eren Kömürlü ve Selçuk Sarı’nın 2025 tarihli araştırması, Batlama Vadisi’ndeki Sayca ve Uzkara çevresinin tarihsel madencilik izlerini belgeliyor: eski galeriler, cüruf kalıntıları, yüzyılların üretim hafızası (dipnot 11). MTA’nın 2018 tarihli 13694 numaralı raporunun katalog bilgileri de bölgedeki tarihsel maden sahalarına işaret ediyor (dipnot 12). Şimdi aynı vadide 14 köyü ilgilendiren yeni bir ruhsat gündemde. Tarihi mirası korumakla yükümlü kurumlar, bu galerileri, yolları ve üretim kalıntılarını yeni ruhsatların karşısında nasıl koruyacak?

Pontos’ta tarihsel mirasın kaybı yalnız madencilikle başlamadı. Selin Sur ve Ufuk Serin’in 2026 tarihli araştırmasına göre, Trabzon Ortahisar’da haritalanan 49 Orta Çağ kültür varlığından 16’sı, yaklaşık üçte biri, artık yok (dipnot 13, s. 425–427). Yol, inşaat, kıyı dolgusu, ihmal ve yıkım bu kayıpların başlıca nedenleri arasında. Madenciliğin neden olduğu tahribatla kent merkezindeki yapı kayıpları farklı süreçlerdir; fakat ikisi de Pontos’un tarihsel coğrafyasına nasıl yaklaşıldığı sorusunu büyütür.

Giresun Kalesi’ndeki koruma derecelerinin düşürülmesine Mimarlar Odası’nın 2026’daki itirazı da aynı yönetim anlayışını tartışmaya açtı (dipnot 14). Vazelon ve Kuştul manastırları için açıklanan restorasyon girişimleri elbette değerlidir. Ama Pontos’un tarihi, yalnızca ziyaretçi çekebilecek birkaç anıttan ibaret değildir. Eski taş yollar, mezarlıklar, köy dokusu ve gündelik yaşamın izleri de aynı özenle korunmalıdır.

Bizim itirazımız yalnız tarihi eserlerin korunmamasına değil, tarihsel izleri silen ya da silinmelerine göz yuman siyasi tercihlere de yöneliktir. Kimi yerde doğrudan yıkım, kimi yerde ihmalle çürüme söz konusudur. Sur ve Serin’in incelemesinde de görüldüğü gibi bu süreç, yalnız yapıların değil, geleneksel sokak dokusunun kaybına kadar uzanıyor. Pontos’un tarihi, yalnızca turizme uygun görülen birkaç anıta indirgenemez.

Mesele yalnızca tek tek ruhsatlar değil

Bir köyde maden araması, başka bir vadide taş ocağı, bir başka yerde yol ve enerji altyapısı olduğunda her proje kendi sınırları içinde küçük gösterilebilir. Oysa dağ ve dere havzaları idari dosyalardaki çizgilerle yaşamaz. Sular birleşir, ormanlar süreklilik taşır, insanların geçimi komşu köylerle bağlıdır.

Bu nedenle sorulması gereken soru yalnızca “Bu şirketin izni var mı?” değildir. Aynı havzada kaç ruhsat var? Bunların toplam çevresel etkisi hesaplandı mı? Su ölçümleri kamuya açık mı? Köylüler gerçek bir karar ortağı mı?

Devlet hakem değil, bu düzenin kurucularından biri

Burada devletin rolünü yalnızca iki taraf arasında hakemlik yapan tarafsız bir otorite gibi göstermek gerçeği perdeleyecektir. Rize/Tunca’da yaklaşık 1.198 hektarlık sahayı madencilik ihalesine çıkaran MAPEG’dir. Ordu/Ulubey’de köylülerin mahkemeye taşıdığı işlem de yine MAPEG’in ruhsat ihalesidir. Giresun’da bir arama projesine verilen ÇED Olumlu kararı yargıda önce durdurulup sonra iptal edildi; buna karşılık aynı ruhsat sahasındaki sondaj işlemlerine ilişkin ÇED kapsam dışı kararlarına açılan bir dava reddedildi. Bu dosyaların her biri aynı hukuki sonucu doğurmaz; fakat birlikte okunduklarında devletin madencilik için alan açma tercihini görünür kılar.

Elbette kamu kurumlarının denetim ve yaptırım uyguladığı örnekler de var. Çatalağaç’taki ceza ve kısmi faaliyet durdurma işlemi bunun somut kanıtıdır. Ama denetimin varlığı, daha temel soruyu ortadan kaldırmaz: İhlal tekrarlanana kadar geçen sürede kim korundu, kim risk altında yaşadı? Bir dere kirletildikten sonra verilen para cezası, kirlenmemiş bir derenin yerini tutabilir mi?

Siyasi sorumluluk yalnız kirleten şirkette aranamaz. Ruhsatlandırmadan çevresel değerlendirmeye, denetimden halkın katılımına kadar bütün zincir kamu eliyle kuruluyor. Biz bu nedenle yaşananları münferit şirket taşkınlıkları değil, kamu gücüyle mümkün kılınan bir kaynak aktarımı düzeni olarak görüyoruz. Yağma sözcüğünü de bu siyasi ve toplumsal ilişkiyi anlatmak için kullanıyoruz: Kazanç belirli şirketlere yönelirken suyun, ormanın, toprağın ve tarihsel mirasın bedelini halk ödüyor.

Madenciliğin ekonomik yararlarından söz edenlerin de yanıtlaması gereken sorular vardır: Gelirin ne kadarı bölgede kalacak? İşletme sona erdiğinde kirlenme, restorasyon ve su güvenliği maliyetini kim üstlenecek? Şirketlerin taahhütleri nasıl denetlenecek?

Pontos’un geçmişi kadar bugünü de var

Pontos’un dağları yalnız eski manastırların, terk edilmiş Rum köylerinin, eski yolların ve hatıraların coğrafyası değildir. Bugün bu dağlarda yaşayan insanlar var. Kimlikleri, dilleri, inançları ve siyasi görüşleri farklı olabilir. Ama bir derenin kirlenmesi, bir meranın kaybı veya bir ormanın parçalanması aynı yaşam coğrafyasında ortak sonuçlar doğurur.

Pontos’un tarihini yazmak, geçmişte yıkılan köyleri araştırırken bugün ayakta duran köylerin geleceğine kayıtsız kalmak değildir. Geçmişe ait hafızayla bugünün yaşam mücadelesi birbirinden kopuk değildir.

Ve asıl soru hâlâ ortada duruyor: Pontos’un dağları kimin? Ruhsatı elinde tutan şirketlerin mi, haritaları hazırlayan kurumların mı, yoksa bu dağların suyuyla, toprağıyla ve emeğiyle yaşayan insanların mı?

Bir dağın geleceği yalnız maden haritasında değil, o dağın eteklerinde yaşayanların sözüyle belirlenmedikçe bu soru sorulmaya devam edecek.

Kaynaklar ve dipnotlar

1. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, “Giresun’da Çevreyi Kirleten Madene Kısmi Kapatma ve 3 Katı Para Cezası”, Bakanlık haber duyurusu, 4 Mayıs 2026. Olay: Doğankent/Çatalağaç; şirket: Alagöz Madencilik; yaptırım: 2.517.000 TL ve kısmi faaliyet durdurma.
2. BHA / Karadeniz Güncel, “Harşit Vadisi Platformu: Doğamıza ve Geleceğimize Sahip Çıkacağız”, 13 Kasım 2026. Platform Başkanı İbrahim Aydın’ın Çatalağaç ve Harşit Çayı hakkındaki açıklamalarını aktaran haber.
3. Barış Tüysüz, “Giresun’da maden projesine verilen ‘ÇED Olumlu’ kararına mahkemeden yürütmeyi durdurma kararı”, ANKA Haber Ajansı, 27 Şubat 2026 (haber güncellemesi: 1 Haziran 2026). Karlıbel/Sekü projesinin ÇED kararına ilişkin yargı haberleştirmesi.
4. Yeşil Giresun, Haber Merkezi, “Giresun’da Alagöz Maden davasında hukuka aykırılık bulunmadı”, 14 Ekim 2026. Aktarılan yargı kaydı: Giresun İdare Mahkemesi, 17.09.2026, E.2026/316, K.2026/800; ruhsat no. 202401273.
5. Yeşil Giresun, “Giresun’un Kalbine ‘Maden’ Hançeri”, 2026, Nisan. Batlama Vadisi’nde 14 köy ve Lidya Madencilik hakkındaki haber.
6. Semanur Beşikçioğlu, “Ulubey’de maden ihalesi davasında ilk duruşma görüldü”, Ünye Gündem Haber, 11 Kasım 2026. Bildirilen duruşma: Ankara 19. İdare Mahkemesi, 5 Kasım 2026.
7. Araklı Haber, “Erikli Yaylasında Zafer Halkın”, 22 Kasım 2025. Sayer Enerji’nin Erikli Yaylası projesi ve ÇED sonucuna ilişkin haber.
8. 61saat, “Sürmene’de maden sondajları ile ilgili flaş gelişme… 10 yıllık ruhsatlar dolmak üzereyken…”, 28 Nisan 2026. Sürmene Belediye Başkanı Hüseyin Azizoğlu’nun değerlendirme toplantısındaki açıklamaları.
9. İlayda Sorku, “Cengiz varsa iptal yok”, BirGün, Çevre servisi, 9 Eylül 2026. Rize/Ardeşen-Tunca’daki 7 Eylül 2026 ihalesine dair haber; 1.198 hektar ve 18,1 milyon TL bilgileri.
10. Evrensel, “MAPEG ihalelerinde 1 haftada madenlere devasa alan: 46 ilde, 29 bin hektar şirketlere verildi”, Eylül 2026. 1–7 Eylül tarihli ihale süreci ve Tunca örneği.
11. Eren Kömürlü ve Selçuk Sarı, “Giresun İli Batlama Vadisinde Bulunan İki Tarihi Maden Üzerine Gözlemsel Araştırma Notları”, MT Bilimsel, sayı 27, 26 Mayıs 2025, s. 59–70.
12. Selma Kaya, Devrim Erşen, Hazal Büyükgül, İbrahim Kayakıran ve Tuğba Uğur, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA), Giresun, Gümüşhane, Trabzon, Ordu İlleri Madencilik Arkeolojisi, 2018, MTA Rapor No. 13694.
13. Selin Sur ve Ufuk Serin, “Yıkım ve Yapım Süreçleri Boyunca Trabzon: Bir Orta Çağ Kentinin Dönüşümü ve Korunması”, Türkiye Kentsel Morfoloji Ağı, V. Kentsel Morfoloji Sempozyumu Bildirileri, 15 Nisan 2026, s. 413–430; özellikle 425–427.
14. TMMOB Mimarlar Odası Giresun Şubesi açıklaması, Giresun Son Haber, “Mimarlar Odası’ndan Giresun Kalesi İçin Sit Tepkisi”, 6 Ağustos 2026. Açıklamada anılan işlem: Trabzon Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu, 27.04.2026 tarihli, 11206 sayılı karar.
15. ANKA Haber Ajansı, “Köylülerin AKP’li vekilin maden şirketine karşı direnişi 4’üncü gününde”, Nefes, 7 Nisan 2026. Giresun/Sekü’deki saha olayı; davanın avukatı Sevda Karataş Şahin’in 7 Nisan’da ÇED Olumlu işleminin iptal edildiği yönündeki açıklaması; Cantürk Alagöz’ün şirket mülkiyetine dair haber bilgisi.
16. Özer Akdemir, “Alagöz Maden’e 2,5 milyon TL’lik yeni ceza: Çevre Derneği ‘Cezalar caydırıcılığını yitirdi, ruhsat derhal iptal edilsin’”, Evrensel, 6 Mayıs 2026. Giresun Çevre ve Doğa Derneği’nin “en az yedi idari yaptırım” açıklaması.
17. İlayda Sorku, “Harşit’e akıttığı zehir yetmedi”, BirGün, Çevre servisi, 2026 (gün/ay yayın künyesi saptanamadı). Alagöz Madencilik kapasite artışı için aktarılan ÇED, yıllık 45.000–912.000 ton yeraltı üretimi ve 158.550 ağaç kesimi öngörüsü.
18. Özer Akdemir, “Giresun’daki maden faaliyetleri Meclis gündeminde: ‘Mahkeme kararına rağmen sondaj neden sürüyor?’”, Evrensel, 8 Nisan 2026. DEM Parti Milletvekili Kezban Konukçu’nun Bakanlığa yönelttiği yazılı soru önergesinde 24 Şubat 2026 yürütmeyi durdurma kararına ilişkin aktarım.
19. T.C. Samsun Bölge İdare Mahkemesi, İkinci İdari Dava Dairesi, Trabzon/Araklı, Bahçecik ve Erikli meralarındaki maden arama amaçlı sondaj ve yol açma izinleriyle ilgili yürütmeyi durdurma uyuşmazlığına ilişkin karar belgesi; dayanak idari işlemler Trabzon Valiliği İl Mera Komisyonu 20.09.2024 tarihli 856 sayılı karar ve İl Tarım ve Orman Müdürlüğü 03.10.2024 tarihli 16087889 sayılı işlem.
20. Evrensel, Giresun/Karlıbel–Sekü’de köylülerin maden makinelerine karşı nöbeti ve 4–5 Nisan 2026 gelişmeleri hakkında 5 Nisan 2026 tarihli haber; ayrıca ANKA/Nefes, 7 Nisan 2026 saha haberi (dipnot 15).
21. T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Giresun İl Müdürlüğü, “Giresun İli Görele ve Tirebolu İlçesinde ‘Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu’ Kararı”, 19 Kasım 2025. Yer: Görele/Karlıbel – Tirebolu/Sekü; şirket: Alagöz Maden San. ve Tic. A.Ş.; proje: 202401273 (ER:1149202) ruhsat numaralı sahada yarma ve sondaj yöntemiyle IV. Grup maden arama faaliyeti.