Nikos Kapetanidis’in Adını Yaşatan Heykeller, Büstler, Okullar ve Sokaklar
Yunanistan ve Kıbrıs’ta kamusal hafızaya kazınan bir gazetecinin izleri.
Günlük hayatın telaşı içinde yol tabelalarında yazılıp gözden kaybolan isimler vardır. Ama unutmaya meydan okuyan isimler de vardır.
Bunlardan biri Nikos Kapetanidis’in adıdır.
Trabzon’da yayımlanan EPOCHİ gazetesinin 32 yaşındaki gazetecisi ve yayıncısı Kapetanidis, Pontos Helenlerine karşı işlenen suçları kayda geçiriyor, susmayı reddediyor ve kaynak metnin ifadesiyle Amasya’da darağacına götürülüyordu.
Kapetanidis, doğduğu ve hayatını kaybettiği topraklarda bir mezara sahip olamadı. Buna karşılık Yunanistan ve Kıbrıs’ta heykelleri, büstleri, meydanları ve sokakları oldu. Adı, bu kamusal alanlarda yaşamaya devam ediyor ve kalemin korkudan daha güçlü olabileceğini hatırlatıyor.
Pavlos Melas Parkı’ndaki görkemli heykel
Yalnızca Nikos Kapetanidis’e adanmış en önemli anıt, Selanik’in batısında, eski askerî kampın bulunduğu ve bugün Pavlos Melas Metropolitan Parkı olan alanda yer alıyor.
Anıtın açılışı 21 Eylül 2021’de gerçekleştirildi. Anıtsal boyutlardaki eser, heykeltıraş Giorgos Kikotis tarafından, “Nikos Kapetanidis” Eylem Derneği’nin girişimi ve Pavlos Melas Belediyesi’nin iş birliğiyle yapıldı.
Anıtın bulunduğu yer tesadüfen seçilmedi. Heykel, ileride Mülteci Helenizmi Müzesi olarak hizmet vermesi planlanan alanın yakınında duruyor. Böylece Kapetanidis’in kişiliği, yurtlarını kaybeden fakat hafızalarını ve kimliklerini teslim etmeyen Doğulu Helenlerin büyük göç ve sürgün hikâyesiyle ilişkilendiriliyor.
Açılıştan birkaç gün sonra anıt saldırıya uğradı. Konstantinidis’e göre bu olay, faillerin niyetinden bağımsız olarak, Kapetanidis’in kişiliğinin hâlâ rahatsızlık yaratabildiğini gösteriyordu; tıpkı EPOCHİ gazetesinin kendi döneminde yürüttüğü yayın faaliyetinin yarattığı tartışmalar gibi.
Gazeteciler Birliği’nin önünde
21 Eylül 2024’ten bu yana Nikos Kapetanidis’in bir başka büstü, Selanik’te Str. Kallari Caddesi 5 numarada bulunan Makedonya-Trakya Günlük Gazete Editörleri Birliği binasının önünde yer alıyor.
Bu yerleştirme güçlü bir sembolik anlam taşıyor. Metnin ifadesiyle “milli şehit”, bir bakıma yeniden gazetecilik ailesine dönmüş oluyor. Dökme bronzdan yapılan büst, “Nikos Kapetanidis” Eylem Derneği’nin girişimi ve ESİEM-TH’nin olumlu yaklaşımı sonucunda Selanik Belediyesi’ne bağışlandı.
Gazeteciliğin baskılar, bağımlılıklar ve susturma girişimleriyle sınandığı bir çağda, Kapetanidis’in Gazeteciler Birliği’nin önündeki varlığı basının görevinin sürekli bir hatırlatıcısı olarak görülüyor: iktidarı denetlemek, suçu kayda geçirmek ve gerçek tehlikeli hale geldiğinde onu terk etmemek.
Onu unutmayan Drapetsona
Mültecilerin yoğun olarak yerleştiği Drapetsona, Kapetanidis’in hatırasıyla en eski ve en güçlü bağlardan birini koruyor.
Kapetanidou ve Sokratous caddelerinin kesiştiği yerde, Pire-Keratsini-Drapetsona Pontos Derneği binasının karşısında Nikos Kapetanidis Meydanı bulunuyor. Meydanda gazetecinin büstü yer alıyor ve her yıl burada “Kapetanideia” adı verilen anma etkinlikleri düzenleniyor.
İlk büst çalındı ve meydan yıllarca onsuz kaldı. 2015’te yeni bir büst yerleştirilerek hem Kapetanidis’in hem de bölgenin mülteci geçmişinin hatırası yeniden görünür hale getirildi.
Bugün adı yalnızca meydanda değil, derneğin merkezinin bulunduğu Kapetanidou Caddesinde de yaşıyor. Kapetanideia etkinlikleri; anma duaları, tarihsel konuşmalar ve çelenk bırakma törenleriyle kurumsallaşmış durumda.
Drapetsona’da Kapetanidis’e gösterilen saygının ayrı bir anlamı var. Çünkü buraya Pontos ve Küçük Asya’dan yerlerinden edilmiş insanlar yerleşti. Yanlarında mal varlıklarını değil; ikonalarını, aile anılarını, şarkılarını ve ölülerinin isimlerini getirdiler.
Bu isimlerden biri de Nikos Kapetanidis idi.
Marusi’deki büst ve meydan
Marusi’de Dionysou, Skra ve Brachamiou caddelerinin kesiştiği noktada da Nikos Kapetanidis’e adanmış bir meydan bulunuyor.
Büstü Mayıs 2017’de açıldı. Heykeltıraş Gagik Altumyan tarafından yapılan eser, Georgia Asiatidou tarafından bağışlandı. Mermer kaidesinde mesleği ve kısa yaşamının tarihleri şu şekilde yazıyor: “Nikos Kapetanidis, Trabzon gazetecisi, 1889-1921.”
Bu alanda Pontos Helenlerinin Soykırımı için anma etkinlikleri düzenleniyor. Böylece büst yalnızca hareketsiz bir dekorasyon değil; buluşma, dua ve tarihsel hatırlama noktası işlevi görüyor.
Veria’daki meydan
Veria’da, Paşa Kioski bölgesinde bulunan Nikos Kapetanidis Meydanı’nın adı 6 Kasım 1994’te törenle duyuruldu.
Ertesi yıl Kapetanidis’e adanan bir kitabe yerleştirildi. 2002’de ise aynı yerde, silahlı Pontos Akritası figürünü taşıyan Pontos Helenizmi Anıtı açıldı.
Meydan, zamanla Soykırım ve Kapetanidis’in hayatını kaybetmesiyle ilgili anma törenlerinin gerçekleştirildiği bir alana dönüştü. Veria, Kapetanidis’in kişiliğinin henüz bugünkü ölçüde tanınmadığı bir dönemde, onun adını bir kamusal alana veren ilk Yunan şehirlerinden biri oldu.
Eirinoupoli Ortaokulu
Hafıza haritasında özel bir yere sahip olan kurumlardan biri de İmathia’nın Angelochori bölgesindeki Eirinoupoli “Nikos Kapetanidis” Ortaokuludur.
Metin, Kapetanidis’in adının bir eğitim kurumuyla ilişkilendirilmesini güçlü bir sembol olarak değerlendiriyor. Kapetanidis’in adı her gün okul sınıflarında dolaşıyor ve yeni nesillere ahlak, vatan sevgisi, düşünsel direniş ve ifade özgürlüğünün bir örneği olarak sunuluyor.
Bu yalnızca onursal bir adlandırma olarak değil, yaşayan bir tarih eğitimi eylemi olarak tanımlanıyor: okulun eşiğinden geçen her öğrenci, gerçeği savunduğu için darağacına kadar giden bir insanın adıyla karşılaşıyor.
Kapetanidis, Baf’taki Panagia Theoskepasti Ortaokulu’nda
Kapetanidis’in hatıra haritasında artık Baf da özel bir yere sahip.
16 Eylül Salı günü, Kato Pafos’taki Panagia Theoskepasti Ortaokulu’nun çok amaçlı salonuna Nikos Kapetanidis’in adı verildi. Törene Eğitim Bakanı Athina Michailidou da katıldı.
Eğitim Bakanlığı ile “Nikos Kapetanidis” Eylem Derneği tarafından düzenlenen etkinlikte tarihsel bir sunum ve sanatsal program gerçekleştirildi.
Bu adlandırma özellikle anlamlı görülüyor; çünkü EPOCHİ’nin mücadeleci yayıncısının adı artık bir eğitim mekânında yeni nesillere aktarılıyor. Bir okul salonu böylece yaşayan bir tarihsel hafıza alanına dönüşüyor.
Mermerler ve tabelalar yeterli değil
Heykeller ve büstler, ancak gelecek kuşaklara bir şey anlattıkları ölçüde değerlidir. Meydanlar ve sokaklar da insanlar her gün gördükleri ismin kime ait olduğunu bildikleri zaman anlam kazanır.
Bu nedenle yalnızca bir mermer levha yerleştirip biçimsel bir görevi yerine getirmek yeterli değildir. Kapetanidis’in her anıtının yanında tarihsel bilgilendirme bulunmalı; okullar bu mekânları ziyaret etmeli; belediyeler etkinlikler düzenlemeli ve gazetecilik örgütleri onun örneğini genç gazetecilere aktarmalıdır.
Konstantinidis yazısını şu düşünceyle tamamlıyor: Nikos Kapetanidis yalnızca Pontoslulara değil; gazeteciliğe, Helenizme ve gerçeğin pazarlık konusu olamayacağına inanan herkese aittir.
Bir asır sonra adı sokaklarda ve meydanlarda, sureti kamusal alanlarda, gazetesi ise tarihsel bir belge olarak yaşamaya devam ediyor.
PontosVoice’daki orijinal yazıyı aç →