Tamer Çilingir
Biri Rum biri Ermeni iki Hristiyan belediye başkanı vardır Giresun’un. 1885-1904 yılları arasında 19 yıl Giresun Belediye başkanlığı yapan Kaptan Yorgi Konstantinidis Paşa ve 1912-1914 yılları arasında Giresun Belediye Başkanlığı yapan Matthias Tokatlıyan.
Bu bize öncelikle Hristiyan ve Müslümanların Pontos’ta bir arada barış içerisinde yaşayabildiğini gösteriyor.
İkincisi ‘Karadeniz Türk yurdudur’ sloganı ile orada yaşayan Hristiyanları yok sayan anlayışın en iyi niyetle yanılgı içinde olduklarını gösteriyor.
Belediye başkanları seçimle belirlendiğine göre bu başkanların en azından toplumun yarısından fazlasının oyunu aldığı açıktır. Cumhuriyet öncesi bölgedeki Hristiyan nüfusa ilişkin birbiriyle çelişkili pek çok sayı olmasına karşın 14 Ağustos 1915 tarihinde Giresun Kazası Nüfus Memuru Ali Rıza Bey’in kaleme aldığı belge dikkat çekicidir.
Ali Rıza Bey’e göre Giresun şehir merkezindeki nüfus şöyledir: Müslümanların sayısı 2.732 erkek, 2.630 kadın olmak üzere 5.362’dir. Bununla birlikte bu sayının dışında şehirde 439 erkek, 476 kadın olmak üzere 915 Müslüman ise yabancı ülke vatandaşı olarak bulunmaktadır.
Bu durumda şehirdeki MÜSLÜMAN SAYISI 6.277’dir.
Rumların sayısı ise 3.069 erkek ve 2779 kadın olmak üzere 5.848’dir. Yine bu rakamın dışında 875 kadın ve 885 erkek olmak üzere 1.760 Rum yabancı ülke vatandaşıdır.
Bu durumda şehirdeki RUMLARIN SAYISI 7.608’dir.
Şehirde yaşayan Ermenilerin sayısı 780 erkek ve 734 kadın olmak üzere 1.514’tür. Bu rakamın dışında 178 kadın ve 180 erkek olmak üzere 358 Ermeni yabancı ülke vatandaşıdır.
Bu durumda ERMENİLERİN SAYISI 1.872’dir. [1]
Üstelik yukarıda verilen sayılara göre nüfusun büyük çoğunluğunun Hristiyan olduğu dönemde Belediye Başkanı Sarı Mahmutzade Hasan Efendi’dir. Yani çoğunluk olan Hristiyanların da bir ya da birçok kesimi Müslüman birini Belediye Başkanı olarak seçmiştir.
Giresun Belediyesinin resmi internet sitesini girip 1869 yılından itibaren Belediye Başkanlığı yapmış isimler görülebilir.
1885-1904 yılları arasında aralıksız olarak 19 yıl Giresun Belediye başkanlığı yapan Kaptan Yorgi Konstantinidis Paşa ve 1912-1914 yılları arasında Giresun Belediye Başkanlığı yapan Matthias Tokatlıyan belli ki Müslüman ve Hristiyan ahalinin oylarını almayı başarmış Rum ve Ermenilerdir. Bunun yanı sıra Belediye Meclisi üyeliklerinde de durum aynıdır. Giresun Belediyesi arşivlerinde 1873-1874’de, Trabzon Vilayeti Salnamelerinde ise 1881’de belediye başkanı olarak görünen Bekir efendinin yanı sıra meclis üyeleri Salih Efendi, Yanko Ağa, Lazari Ağa, Evakim Ağa, Kapudan Panayot’tur.[2]
Kaptan Yorgi’nin modern belediyeciliği bugün bile hala kendisinden söz ettirecek derecede önemlidir. Sezai Balcı’nın aktarımlarına göre Giresun’a yol yaptırmak, kazaya su getirmek, okul açmak ve şehirde ticaretin yaygınlaşması için kamu hizmetlerinde bulunmak Kaptan Yorgi’nin önemli icraatlarıdır. Giresun’da ilk kez Arnavut kaldırımı döşer. Millet bahçesinin görkemli ve oymalı taş kapısını dönemin kaymakamı Ziya Bey ile birlikte yaptırır. Giresun Telgrafhane binasını inşa ettirir, denize doğru açılan caddeler ve Giresun kalesine çıkılabilen yollar yaptırır. Hizmetlerinden dolayı birçok kez Osmanlı Devleti tarafından ödüllendirilirken, yine Sezai Balcı’nın aktarımlarından anladığımız kadarıyla şehre gelen yabancıların hayranlıklarını gizlemediklerini belirten çeşitli yazı ve belgeler de vardır.
Kaptan Yorgi ölümüne kadar belediye başkanı olarak hizmet verir.
Giresun’da seçimlerin Müslümanlar ile Hristiyanlar arasında uyum ve hoşgörü içinde yapıldığına dair 19 Şubat 1914 tarihli Trabzon’da Meşveret gazetesinde milletvekili seçimleri ile ilgili yayınlanan bir haber dikkat çekicidir. Sezai Balcı’nın aktardığına göre 1914 yılında yapılan Meclis-i Mebusan seçimleri için Müslüman, Rum ve Ermenilerden oluşan Giresun eşrafı, Trabzon mebus adayı olarak Giresun’da Elefteryadi Haralambo Efendiyi aday gösterirler. Bu konuya ilişkin haber şöyledir:
’Giresunumuz eşrafımızdan ve elyevm Meclis-i Umumi azalığında bulunan Elefteryadi haralambo Efendi’nin hüsn-i ahlak ve iktidarı cümlemizce malum olub vilayetimiz namına mebus intihabında kendisinin dahi bulunması daha elzem ve iktidardan müstefid olacağımız şüphesiz bulunduğundan vilayetimiz namına istirhamatımızı gazetenizde neşr ve ilan eylemeniz rica olunur efendim.’[3]
Giresun’da ve tabi tüm Pontos’taki bu durum önce 1. Dünya savaşı sırasında Ermenileri, 19 Mayıs 1919 ‘dan sonra ise Rumları hedef alan imha ve sürgün politikalarıyla, Hristiyanların aleyhine değişecektir.
[1] BOA, DH. EUM. No:9/32, 14 Ağustos 1915, Aktaran: Sezai Balcı, Giresun Rumları ve Gayrimüslim Bir Belediye Başkanı: Kaptan Yorgi Konstantinidi Paşa, Libra Yayınları, 2012, Sayfa: 20-21
[2] Trabzon Vilayeti Salnamesi 1881, Cilt 12, Sayfa 129
[3] Trabzon’da Meşveret, No:557, % Şubat 1329/18 Şubat 1914, Sayfa 2, Aktaran: Sezai Balcı, Giresun Rumları ve Gayrimüslim Bir Belediye Başkanı: Kaptan Yorgi Konstantinidi Paşa, Libra Yayınları, 2012, Sayfa: 110-111