EXEINOS PONTOS
Osmanlı Devleti’nde yapılan reformlar sonucunda Pontos’ta yayınlanan ilk basılı yayın 1880’de Trabzon’da D. Xifilinos tarafından çıkarılan Exeinos Pontos gazetesidir.
Pontus Ulusal Konseyi’nin iki haftalık gazetesi olarak 1919 yılından itibaren Konsey’in merkezinin bulunduğu Batum’da yayımlandı. Editörü Theophylactos K. Theofilaktou idi.
Eleftheros Pontos, ilk başta Stavros Galenos Argonautis gazetesinin matbaasında basıldı ve çok geçmeden Pontus Ulusal Konseyi, 50.000 ruble ile başta Rum okulları için ders kitapları olmak üzere diğer yayınların basıldığı matbaayı satın aldı.
Gazetenin her sayfası dört sütuna bölünmüştü ve bunlardan ikisi neredeyse her zaman ana makale tarafından oluşuyordu. Üçüncü sütunda kronogram yer alıyordu; bu bazen dördüncü sütunda devam ediyor ya da ikinci sayfada bir spin olarak yer alıyordu.
Eleftheros Pontos her Çarşamba ve Cuma yayınlanıyordu. Çarşamba ya da Cuma günleri çıkmadığı çok az olmuştur. 1920’de kalıcı olarak kapandı. Gazetenin son yöneticisi -5 Ağustos 1920’den itibaren birkaç aylığına- Stavros Terzopulos’tu.
4/9/1919 tarihinde Epohi’de yayınlanan aşağıdaki kısa haber:
Dün polis Batum’da yayınlanan “Eleftheros Pontos” gazetesinin son nüshalarına el koydu ve şehrimizde daha fazla dağıtılmasını yasakladı.
Eleftheros Pontos’un yayınlanmasıyla ilgili ilginç gerçekler, “Pontos” Cemiyeti Yönetim Kurulu’nun faaliyetinin ilk altı ayına ilişkin raporunda yer almaktadır ve bu rapor “Cemiyet Başkanı Mr. Theophilaktos tarafından 1 Kasım 1919 tarihinde Batum’daki “A Mousai” Derneği salonunda yapılan hissedarlar toplantısında okunmuştur.
Th. Theophylactou şunları söyler:
[…] temsil ettiği önemsiz sermayeye bakmadan Pontus’un ilk Cemiyeti olarak adlandırabileceğimiz Cemiyetimizin hangi koşullar altında kurulduğunu hepiniz biliyorsunuz. Bu cemiyetin temelinin, iş birliği yapan vatanseverlerden oluşan ve mümkün olduğu ölçüde karşılıksız faaliyet gösterecek bir Rum matbaası aracılığıyla ulusal çıkarlarımıza hizmet etmek olduğu da herkes tarafından bilinmektedir. Bu görevin 21 Mayıs’tan günümüze kadar geçen süre zarfında mevcut Şirket tarafından ne ölçüde yerine getirildiği, o zamandan beri sürekli olarak faaliyet gösteren, çeşitli Yunanca yayınların basıldığı ve basılmakta olduğu ve Eleftheros Pontos gazetesinin gün ışığını gördüğü ve ulusal davamız için nasıl bir mücadele verdiğini hepinizin bildiği matbaamız tarafından fazlasıyla kanıtlanmıştır. Cemiyetimizin bu ilk toplantılarında, affınıza sığınarak, yasal yetkisi olmayan, ancak aramızda ahlaki yaptırım yetkisine sahip olan tüzüğünü oyladıktan sonra, Cemiyetimiz üç üyeden oluşan bir Yönetim Kurulu seçti. Cemiyetin amaç olarak belirlediği ulusal temele uygun olarak Pontuslular Cemiyeti ile anlaşmaya vardık ve onun maddi yardımıyla Eleftheros Pontos gazetesini çıkardık…
26/11/1920 Perşembe günü Epochi gazetesi “Şanlı son” başlığı altında şunları yazdı: “Batum’da Eleftheros Pontos adıyla bilinen gazetenin yayınına son verildi”.
Kaynak: Pontus Helenizmi Ansiklopedisi, ed. Encyclopedia of Greek Peloponnesian Peloponnesian History, Malliaris-Paideia tarafından yayınlanmıştır,
Selanik 2007.
FAROS TİS ANATOLİS (Anadolu Feneri)
Serasis (matbaası) kardeşler tarafından basılan gazete Trabzon’un en uzun ömürlü Rum gazetesi idi. 1908-1923
Her Çarşamba ve Cumartesi olmak üzere haftada iki defa çıkan gazete politika, filoloji ve ticaretle ilgili konuları ele alıyordu. İktidara karşı ılımlı bir politika izlemesinden dolayı baskıların yoğun olduğu dönemde dahi (1920-1923) Kemalist makamlar tarafından kapatılmayarak nüfus mübadelesinin başladığı 1923 yılına kadar yayın hayatına devam etmiştir.
(Nikos Kapetanidis Acının Kahraman gazetecisi, Kostas Kapetanidis, Infognomon Yayınları 2018)
SALPİNGA (Borazan)
Trabzon’un Ruslar tarafından işgali ile yayın hayatına 1916 yılında başlayan Salpinga’nın yayın müdürü Nikos Kapetanidis idi. Rumlara yönelik zulmü ve Pontos’un bağımsızlığı için yazılan sert makaleler yüzünden Ruslar geri çekildiğinde (1918) gazete o günkü iktidar tarafından kapatıldı.
Kaynak: Nikos Kapetanidis Acının Kahraman gazetecisi, Kostas Kapetanidis, Infognomon Yayınları 2018
LOGOS
1916’dan itibaren Trabzon’da N. Leontides tarafından iki haftada bir yayınlandı.
Kaynak: Vlasis Agcidis
KOMNİNOİ
1916’dan itibaren Trabzon’da Th. Theophylactus ve I. Vassiliadis tarafından haftalık olarak yayınlandı.
Kaynak: Vlasis Agcidis
EPOHİ (Çağ)
27 Ekim 1918’de Trabzon’da yayın hayatına başlayan Epohi (Çağ) gazetesi, Pontos’un en güçlü gazetesidir.
Haftada dört kez çıkan tek gazeteydi (yani günümüz gazetelerine en benzeyen gazete). Diğer gazeteler haftada 1-2 kez yayınlanıyordu.
Nikos Kapetanidis, bölgedeki tek profesyonel gazeteci ve gazete müdürüydü. Gazetecilik, başka temel uğraşları olan diğer yayıncıların ikinci işiydi.
İktidar tarafından uygulanan zulümlere karşı açıkça yazmaya cesaret eden tek kişi Kapetanidis’ti, diğer yayıncılar buna cesaret edemiyordu. Serasis kardeşler tarafından yayınlanan Faros tis Anatolis (Anadolu Feneri) gazetesi (Trabzon’un en uzun ömürlü Rum gazetesi, 1908-1923) buna çok tipik bir örnektir. Kapetanidis (diğer birçok Pontuslu ve İhtiyar Heyetiyle birlikte) Faros tis Anatolis’in tutumunu, boyun eğen ve iktidar yanlısı olarak değerlendirerek sık sık eleştiriyordu. Bunun sonucu olarak da Nikos 1921 yılının Mart ayında tutuklandıktan sonra idam edildi. Faros tis Anatolis ise 1923 yılına kadar yayınlanmaya devam etti.
Nikos, yazılarını cesur ve kararlı şekilde yanıtladığı Selamet (Trabzon) veya İstikbal (İstanbul) gibi Türk gazetelerine de açıkça karşı çıkmaktan çekinmedi.
Kapetanidis’in ele aldığı ikinci önemli konu, toplumsal sorunlardı. Radikal bir ilericiydi ve Türk ya da Rum olmasına bakmaksızın o dönemdeki sermayenin sömürüsüne karşı emekçi halkı (memur, işçi, öğretmen, çiftçi) destekliyordu.
“…Kapetanidis bir sosyalistti, Ekim Devrimi’ni, 1919 yılında Alman halkının ayaklanmasını takip ediyordu…” (Kostas Fotiadis, Tarihçi ve Batı Makedonya Üniversitesi’nde Profesör, Pontosnews.gr (16.11.2014)
Epohi’de ele alınan konular ağırlıklı olarak toplumsal, ulusal ve eğitim üzerine idi.
Kapetanidis’in düzenli olarak ele aldığı üçüncü konu, eğitimdi. Pontusluların sadece ulusal kurtuluşları için değil, aynı zamanda toplumsal ve entelektüel kurtuluşları için de bir mücadelenin gerekliliğine inanıyordu. Nikos’a göre bu ancak tüm Rum gençlerinin Pontus okullarında Patrikhanenin (Osmanlı İmparatorluğu sınırları içerisindeki Rum okullarını denetleyen makam) muhafazakarlığının dayattığı eğitim hakkını değil, gerçek ve sağlam bir eğitim hakkı elde etmesiyle gerçekleşebilecekti: “…Eğitim kurumlarımızı teftiş eden makamın karanlıktaki ışık, hapishanedeki özgür rüzgâr olmasını talep ediyoruz. Eğer bunu, şu anda Bizansçılık ve dincilikle kendini sarfetmekte olan Ulusal Merkez (Patrikhane) yapmaya başlamazsa, o zaman büyük ulusal makam yapsın…”
Kapetanidis’in Epohi’de ısrarla üzerinde durduğu bir diğer konuysa kültür ve edebiyattı. Gazetesinde Avrupalı (çoğunlukla Rus) ve Yunan edebiyatçılara ait birçok eser yayınladı. Avrupalı yazarlar arasında Oscar Wilde, Lev Tolstoy’un çevirdiği Françoise adlı kısa öyküsüyle Maupassant, Ekim devrimini savunan Bugünkü ve Dünkü başlıklı yazısıyla manşetten Maksim Gorki ve ünlü savaş karşıtı öyküsü Dört Gün’le Vsevolod Garshin de vardı.
Epohi’de Yunan yazarlardan Gavriilidis’in (Yunan gazeteciliğinin babası) makaleleri, Zaharias Papantoniu’nun Ufak Önyargılar adlı eseri, Trabzonlu sosyalist Yorgos Skliros’un Sosyal Meselemiz başlıklı eserinden alıntılar, Pavlos Nirvana’nın Full Speed başlıklı eseri ve ayrıca İon Dragumis ve Kostas Hatzopulos’a ithafen yazılar yayınlandı. Yorgos Suris, Yorgos Drosinis ve Kostis Palamas gibi şairlere yer verildi. Kapetanidis, şair Sofianopulos gibi Pontuslu edebiyatçıların eserlerini de yayınlayarak halkı bilinçsel olarak uyandırmaya ve eğitmeye çabalıyordu. Ayrıca Spiros Fotinos takma adıyla kendisi de edebi metinler yazıyordu.
Bunun dışında, Pontus’un folklorik mirasını da ele alarak birçok halk türküsü ve gelenekler üzerine makaleler yayınladı.
Kapetanidis başta Trabzon Kulübü (Pontus’un kültür merkezi) olmak üzere, Giresun (tiyatro oyunu – Ocak 1919) ve Ordu (Nea Zoi Derneği’nin tiyatro oyunu) gibi şehirlerde, Pontus’taki tüm tiyatro ve müzik performanslarını da kayıt altına alıyordu. Aynı zamanda, Demotiki lehçesinin yaygınlığı için verilen mücadelede çok önemli rol oynayan ünlü, ilerici Yunan edebiyat dergisi Numasın da Pontus muhabiriydi.
Gazete 5 Mart 1921’de kapatılır ve Nikos Kapetanidis evinde yapılan arama sırasında bulunan bir mektup yüzünden çıkarıldığı İstiklal Mahkemesi tarafından idama mahkum edilip, idam edilir.
KAYNAK: Nikos Kapetanidis Acının Kahraman gazetecisi, Kostas Kapetanidis, Infognomon Yayınları 2018