ERT’nin Nikos Angelidis’in sunduğu “Ora Elladas” (Yunanistan Saati) programı, Pontos’a; burada yaşamaya devam eden dile, müziğe ve ata topraklarındaki canlı hafızaya uzanan özel bir yolculuğa ev sahipliği yaptı.
Programa Trabzon’dan önemli müzisyen ve şarkıcı Adem Ekiz, bilinen sanatçı adıyla “Beşköylü Adem” konuk oldu. Stüdyoda ise Pontos Voice’un ortaklarından ve yayın yönetmeni Christos Konstantinidis yer aldı; şarkıların tanıtılmasına ve Pontosça sözlerin aktarılmasına katkıda bulundu.
Adem Ekiz, Sürmene’nin Kallisti köyünde, Beşköy olarak bilinen Rumca konuşulan beş köyden oluşan bölgede doğup büyüdü. Anlattığına göre, yörede halkın Romeyka olarak adlandırdığı Pontos lehçesi bugün hâlâ konuşuluyor.
“Bu dil burada vardı, var ve var olmaya devam edecek.”
Ekiz bu sözlerle, Romeyka’nın köylerin gündelik konuşma dili olmaktan çıkıp müzik kayıtlarında ve kamusal müzik alanında da yer bulması için verdiği kişisel mücadeleyi anlattı.
Aktardığına göre Sürmene’de Rumca konuşulan beş köy Kallisti, Mazera, Oxochor, Archangelos ve Aspalo. Bunun yanı sıra Trabzon’un Katohori, Tonya ve Maçka gibi başka bölgelerinde de Rumca konuşan topluluklar yaşamaya devam ediyor.
Christos Konstantinidis, Adem Ekiz’i Pontos lehçesini yaşatma mücadelesindeki “silahlardan biri” olarak nitelendirdi. Ekiz’in Romeyka’yı yalnızca şarkılarında kullanmadığını; bu dilde düşündüğünü, hayal kurduğunu ve kendisini bu dille ifade ettiğini vurguladı.
“Altı yaşıma kadar yalnızca Pontosça biliyordum”
Adem Ekiz’in çocukluğuna ilişkin anlattıkları özellikle dikkat çekiciydi. Ekiz, altı yaşına kadar yalnızca Pontosça konuştuğunu, Türkçeyi ise okula başladığında öğrendiğini söyledi.
“Pontosça düşünüyorum.”
Yunancayı ise çok daha sonra, Yunanistan’la kurduğu ilişkiler, müzikal işbirlikleri ve bu ülkeye yaptığı yolculuklar sayesinde öğrendiğini anlattı.
1990’ların sonlarında Nikos Michailidis ile tanışması müzik yaşamında belirleyici oldu. Ekiz’in anlattığına göre bu işbirliği, Pontos’un dili ve kültürü için yeni bir müzikal yol açtı.
2000 yılında Türkiye’de ilk albümünü yayımladı ve bu albümde Pontosça bir şarkıya da yer verdi. 2005’te ise Yunanistan’da Nikos Michailidis ve Filippos Kesapidis ile birlikte “Ρωμαίικα Τραγωδίας” (Romeyka Şarkıları) albümü yayımlandı.
“Yunanistan’da kendimi yabancı bir ülkede hissetmedim”
Adem Ekiz, Yunanistan’a yaptığı ilk yolculuğu anlatırken tanıştığı insanların kendisini sıcak biçimde karşıladığını söyledi.
“Kendimi yabancı bir ülkede hissetmedim.”
Yunanistan’daki Pontos Rumlarının gösterdiği misafirperverlik ve sevginin, kendisinde kendi memleketinden uzaklaşmamış olduğu duygusunu yarattığını anlattı.
Program sırasında Ekiz’in köyüne, parcharia’ya, Karadeniz’e ve Trabzon’a duyduğu özlemi yansıtan çeşitli şarkıları da dinletildi.
Bunlardan biri **“Vazelon”**du. Şarkı, tarihî Aziz Yuhanna Vazelon Manastırı’nın terk edilmiş durumuna karşı yükselen bir kaygı çığlığı olarak anlatıldı.
Christos Konstantinidis, bu şarkının kamuoyunda duyarlılık oluşmasına ve Türk makamlarının anıtın korunması ve görünür kılınmasına yönelik çalışmaları başlatmak üzere harekete geçmesine katkıda bulunduğunu belirtti.
Adem Ekiz ayrıca çalışmalarıyla, Yunanistan’daki Pontos Rumlarının müzik geleneğinde büyük ölçüde kaybolmuş olan “Dipát’” Pontos dansının ritmini yeniden gündeme getirdi.
Köklere dönüş
Sanatçı, müzik kariyerinin geliştiği İstanbul’da yaşadığı yılları da anlattı. Büyük şehir kendisine çeşitli olanaklar sunmasına rağmen Sürmene köylerindeki yaşamı özlemekten hiç vazgeçmediğini söyledi.
Sonunda doğduğu yere dönerek, kendi ifadesiyle, “ipin ucunu bıraktığı yerden yeniden tutmak” istedi.
Köyün hafızası, doğa, parcharia ve çocukluk yıllarının gündelik yaşamı, müzikal üretiminin önemli bölümünün temel malzemesini oluşturdu.
Christos Konstantinidis de Pontos’a yaptığı yolculuklardan ve Adem Ekiz’le 2018’deki ilk karşılaşmasından söz etti. Trabzon’u; Rum mimari mirasının, Komnenos surlarının, tarihî kiliselerin, Karadeniz’in ve dağların bir araya gelerek benzersiz bir manzara oluşturduğu bir yer olarak tarif etti.
Yunanistan’daki Pontos Rumlarına yeni bir şarkı
Röportajın sonunda Adem Ekiz yeni müzik çalışmaları hazırladığını açıkladı. Bunların arasında Yunanistan’a ve yolculukları sırasında tanıştığı Pontos Rumlarına adadığı bir şarkı da bulunuyor.
Bu çalışma, yıllar boyunca dinlediği anlatıları, yaşadığı deneyimleri, gördüğü misafirperverliği ve kurduğu insani ilişkileri bir araya getiriyor.
“Bütün bu insanlara güzel bir şarkı borçluyum.”
Ekiz böylece Yunanistan’daki Pontos Rumlarına son derece duygusal bir mesaj gönderdi.
Program, sanatçının üretiminin daha neşeli bir yönüyle sona erdi: Pontos mutfağına ve yemeklere adanmış bir şarkı. Adem Ekiz bu şarkıda, haviçin hazırlanışını dahi Romeyka dilinde anlatıyor.
Kaynak: Pontos Voice
Yayın tarihi: 9 Eylül 2026
Türkçesi: Pontos Gerçeği
Özgün başlık: Συγκλονιστικός Αντέμ Εκίζ στην ΕΡΤ: «Η γλώσσα μας υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει στον Πόντο»
Pontos Voice – özgün Yunanca yazı